:: Nietzsche : Deneyim ::

Bu kitapta ileri sürülen "deneyimlere" verilen yer, daha önceki iki kitabıma göre daha azdır. Aynı belirginliği de taşımamaktadırlar. Ama bu ancak görünüşteböyledir. Bu kitabın temel ilgisinin ahlaksal kaygı olduğu doğrudur. "Gizemsel durumlar" da birinci derecede önemlidir, çünkü ahlaksal sorun bu durumlarla ilgili olarak ortaya konmuştur.

"Nietzsche üzerine" olan bir kitapta bu durumlara böyle bir yer vermek belki de aşırı görünecektir. Nietzsche'nin yapıtının gizemcilik araştırmalarıyla çok az ilgisi vardır. Buna rağmen Nietzsche bir tür esrimeyle karşılaşmış ve bunu söylemiştir. (Ecco Homo, Vialette çevirisi, s. 126.)

"Nietzscheci deneyim"in kavranmasına nüfuz etmek istedim. Nietzsche'nin tanrısaldan söz ettiği bölümlerde "gizemsel durumları" düşündüğünü zannediyorum.

1888'de yazdığı bir notta; "Ne kadar çok yeni tanrı hâlâ mümkün! Dinsel içgüdünün, yani tanrı yaratıcı içgüdünün bazen zamansız hareketlendiği ben, her defa ne kadar çok biçimde tanrısallığın esinine sahip oldum!... Sanki aydan düşüyorlarmış gibi yaşamımızın içine düşen ve hangi noktada yaşlı olunduğunun, hangi noktada yeniden genç olunacağının bilinmediği, zamanın dışına yerleşen bu anların içinde, çok sayıda tuhaf şeyin gözlerimin önünden geçip gittiğini gördüm..." (Güç İstenci, II, s. 379.)

"Hissedilen derin kavrayışa, heyecana ve sempatiye rağmen, trajik yapıların yok olduğunu görmek ve buna gülebilmek, işte bu tanrısaldır." (1882-1884; Güç İstenci, II, s. 380.)

"İlk çözümüm: En yüksek ve en iyi olan şeyin yok olduğunu görmenin trajik zevki (çünkü Bütün'e göre çok sınırlı görülüyor); ama bu, yüksek bir 'iyiliği' sezmenin gizemsel bir biçiminden başka bir şey değildir."

"Son çözümüm: En üst iyilik ve en üst kötülük özdeştir." (1884-1885; Güç İstenci, II, s. 370.)

Nietzsche'nin bilinen "tanrısal durumları"nın, nesne olarak, trajik bir içeriği (zaman) vardır ve bu durumların devinimi de, gülüşün içerdiği içkinlik içinde aşkın trajik unsurunun emilmesidir. İkinci alıntıdaki Bütün'e göre çok sınırlı, aynı devinime bir göndermedir. Önceden sezmenin gizemsel biçimi, gizemsel felsefe anlamında değil de deney anlamında, hissetmenin gizemsel biçimi anlamına gelecektir. Durum böyleyse, uç durumların gerilimi, yüksek bir "iyilik" arayışı olarak verilecektir.

En üst iyilik ile en üst kötülük özdeştir ifadesi, aynı zamanda, bir deneyim verisi (bir esrime nesnesi) olarak da anlaşılabilir.

Nietzsche'in kendi uç durumlarına verdiği önem özellikle şu notta vurgulanmıştır: "Yeni güç duygusu: Gizemsel durum; ve en açık akılcılık, bu duruma ulaşmak için en gözü pek yoldur. -Felsefe, olağanüstü bir şekilde yükselmiş bir ruh durumunun dışa vurumudur" (Güç İstenci, II, s. 380). Gizemsel durumu göstermek için kullanılan yükselmiş durum ifadesi daha önce "Şen Bilgi"de vardı.

Başka bölümlerle birlikte bu bölüm de, Nietzsche'nin getirdiği ikirciliği kanıtlıyor: Nietzsche sürekli güçten söz ederken verme gücünü düşünüyordu. Aslında (aynı döneme ait) başka bir nota da değinmeliyiz: "Gizemcinin tanımı: Kendi mutluluğundan yeteri kadarına ve aşırısına sahip olan ve onu vermek istediğinden dolayı, kendi mutluluğu için bir dil arayan kişi" (1884; Güç istenci, II, s. 115). Nietzsche bu şekilde, Zerdüşt'ün kısmen kaynaklandığı bir devinimi tanımlıyor. Diğer taraftan, güce yaklaşan gizemsel durum, daha doğru bir deyişle, verme arzusu durumudur.

Bu kitabın şu derin anlamı vardır: Uç durum insan istencinden kaçsa da (insan eylem, tasarı olduğu sürece) bu durumdan ancak durumun doğası değiştirilerek söz edilebilir. Ama bu yasağın kesin değeri, yalnızca isteyen kişiyi, konuşan kişiyi paramparça eder: Yapamadığı sırada, aslında onun istemesi ve konuşması gerekir. Ve ben de, kendi mutluluğumdan yeteri kadarına ev aşırısına sahibim.