Zerdüştlük, MÖ 1500-1000 yılları arasında Pers peygamberi Zerdüşt (Zarathustra veya Zartosht olarak da bilinir) tarafından kurulan tek tanrılı bir inançtır. Bu din, her şeyin yaratıcısı ve koruyucusu olan tek bir yüce ilahın, Ahura Mazda'nın (Bilgelik Rabbi) varlığını kabul eder ve inananları "İyi Düşünce, İyi Söz ve İyi Eylem" ilkesiyle inançlarını ifade etmeye teşvik eder.
Mazdayasna ("Mazda'ya bağlılık") ve Mazdekçilik olarak da bilinen bu din, Ahura Mazda'yı geniş bir panteonun en büyük tanrısı olarak gören antik çok tanrılı Pers dininden evrilmiştir. Tıpkı sonraki Zerdüştlük gibi, bu eski inanç sistemi de hayatı ışık ve iyilik güçleri ile karanlık ve kötülük güçleri arasındaki bir mücadele olarak görmüştür.
Tarihsel Gelişim ve İmparatorluklar Dönemi
Zerdüştlük, Ahameniş İmparatorluğu (MÖ 550-330) ve Part İmparatorluğu (MÖ 247 - MS 224) tarafından benimsenmiş; en kapsamlı ifadesini ise Sasani İmparatorluğu (MS 224-651) döneminde bulmuştur. Sasaniler, Zerdüştlüğü devlet dini haline getirirken aynı zamanda inancın "Zorvanizm" olarak bilinen ve genellikle bir "sapkınlık" olarak nitelendirilen farklı bir kolunu da geliştirmişlerdir. MS 651'deki Müslüman Arap istilasından sonra Zerdüştler zulme uğramış, inançları baskı altına alınmış ve kutsal mekanları yıkılarak camiye dönüştürülmüştür. Buna rağmen Zerdüştlük, inananlarının sayısı büyük ölçüde azalsa da hayatta kalmayı başarmış ve günümüzde de varlığını sürdürmeye devam etmektedir.
Yaratılış Miti ve İnsanın Amacı
Erken dönem Perslerin çok tanrılı inancı, muhtemelen MÖ 3. binyıl civarında İran bölgesine gelişlerinden önce şekillenmiş ve burada yerleşik olan Elamlılar ile Susiana halkından etkilenmiştir. Bu inanç sistemine göre, ruhani bir varlık olan Angra Mainyu (Ehrimen) önderliğindeki karanlık güçlerin tehditlerine karşı insanlığı koruyan ve yöneten Ahura Mazda'nın önderliğinde pek çok tanrı bulunmaktaydı.
İnsan hayatının amacı, Ahura Mazda'nın ilkelerini takip etmeyi seçmek ve Angra Mainyu'nun ayartmalarını ve tuzaklarını reddetmekti. Ahura Mazda tarafından yaratılan ilk çift olan Maşya ve Maşyana, Angra Mainyu'nun fısıltılarına kanana kadar cennette huzur içinde yaşamışlardır. Angra Mainyu onları, kendisinin yaratıcı, Ahura Mazda'nın ise bir düşman ve aldatıcı olduğuna ikna etmiştir. Gerçek rablerinden şüphe ettikleri ve yalanlara kulak verdikleri için cennetten kovulmuş ve zorluklarla dolu bir dünyaya mahkum edilmişlerdir; ancak soyları Ahura Mazda'ya sadık kalarak hala anlamlı ve tatmin edici hayatlar sürebilmektedir.
Ruhban Sınıfı ve İbadet Gelenekleri
Yazılı kutsal metinlerin bulunmadığı dönemlerde, ritüellerin nasıl gerçekleştirildiği tam olarak bilinmemektedir. Ancak inancın bazı yönleri sonraki Zerdüştlük eserlerinde korunmuştur. "Magi" (Mecusiler) olarak bilinen bir rahip sınıfının varlığı ve tanrılara, ateşin sürekli yandığı "Ateş Tapınakları" adı verilen açık hava sunaklarında ibadet edildiği bilinmektedir. Mısır veya Mezopotamya'nın aksine, bu inançta görkemli tapınaklar veya karmaşık ritüeller mevcut değildi.
Muhtemelen yiyecek, tahıl ve değerli eşyalardan oluşan kurbanlar, tanrılarla arabuluculuk yapmaları karşılığında rahiplere sunulurdu; bu uygulama ruhban sınıfını Pers toplumunun en zengin ve güçlü sosyal sınıflarından biri haline getirmişti. Zerdüşt, soylu Pers ebeveynler Pourusaspa ve Dughdova'nın çocuğu olarak böyle bir ortamda dünyaya gelmiştir. Babası Pourusaspa'nın rahip sınıfından olduğu tahmin edilmektedir; zira Zerdüşt de bir rahip olmuş ve o dönemde oğullar genellikle babalarının mesleğini takip etmiştir. Ailenin yüksek statüsü, Zerdüşt'ün çalışmak yerine erken yaşta eğitim almaya başlamasıyla da desteklenmektedir.