Nedensellik metafiziği, "X, Y'ye neden oldu" gibi iddiaların doğru olması için nelerin gerektiğini, bu iddiaların ne tür bir ilişki hakkında olduğunu ve bu ilişkilerin hangi temeller üzerine kurulduğunu sorgular.
Tikel ve Tümel Nedensellik Ayrımı
Nedensel iddialar geniş bir yelpazeye yayılsa da, tüm iddiaların aynı türden bir nedensel ilişkiyi temsil etmediği düşünülür. Bu ilişkiler, bağıntılı unsurları (relata) üzerinden birbirinden ayrılabilir. Tikel iddialar (token), genel olarak kuraklık ve kıtlıktan değil, belirli bir kuraklık ve kıtlık örneğinden bahseder. Öte yandan, tümel iddialar (type), uykulu araç kullanmanın herhangi bir tikel örneğinden ziyade, genel olarak uykulu araç kullanma eylemini konu alır. Felsefede öne çıkan bir görüşe göre, bu farklı bağıntılı unsur türlerine karşılık gelen farklı nedensel ilişki türleri mevcuttur (örneğin bkz. Sober 1985 ve Eells 1991).
Değişkenler ve Etki İlişkisi
Nedensel iddiaları, değişken ifadeleri içeren durumlarla karşılaştırmak gerekir. Değişken ifadeleri; "ne kadar kilom olduğu", "tartının ne gösterdiği" veya "otobüse yetişip yetişemediğim" gibi sorgulayıcı yan tümcelerdir. Bu ifadelerin karşılık geldiği değerlere "değişkenler" diyebiliriz. Tikel ve tümel olaylar arasında yaptığımız ayrımı, tikel ve tümel değişkenler için de yapabiliriz. Örneğin, benim kilom, değeri benim ağırlığıma bağlı olan tikel bir değişkendir. Barack Obama'nın kilosu ise farklı bir tikel değişkendir. Benim ne kadar egzersiz yaptığımın kilom üzerinde etkili olduğunu söyleyebiliriz; bu, tikel değişkenler arasındaki nedensel bir ilişkidir. Alternatif olarak, birinin ne kadar egzersiz yaptığının kilosunu etkilediğini iddia edebiliriz. Bu, belirli bir değişkenden ziyade, genel olarak egzersizin kilo üzerindeki etkisinden bahseden tümel bir değişken ilişkisidir.
Terminolojik Sınıflandırmalar ve Metafiziksel Tartışmalar
Bu dört farklı nedensel iddiayı birbirinden ayırmak önemlidir. Literatürde bu ayrımları işaretlemek için standart bir terminoloji bulunmadığından, yeni kavramlar önermek faydalı olacaktır. Değişkenlerden ayırmak için kuraklık, kıtlık ve araba kazası gibi nedensel bağıntılı unsurlara (ister tikel ister tümel olsun) "sabitler" diyebiliriz. Sabitler arasındaki ilişkiye "nedensellik" (causation) adını verelim. Tikel sabitler arasındaki ilişki "tikel nedensellik" (tekil veya fiili nedensellik), tümel sabitler arasındaki ise "tümel nedensellik" (genel nedensellik) olarak adlandırılır. Öte yandan, değişkenler arasındaki ilişkiye "etki" (influence) diyebiliriz. Tikel değişkenler arasındaki ilişki "tikel etki", tümel değişkenler arasındaki ise "tümel etki" olarak tanımlanır.
Bu varsayılan nedensel ilişkilerin her biri için metafiziksel sorular sorulabilir: Bağıntılı unsurları nelerdir? Bağıntı dereceleri (arity) nedir? Bu unsurlar hangi temelde ilgili nedensel ilişki içinde dururlar? Bertrand Russell (1912), nedenselliğin "geçmiş bir çağın kalıntısı" olduğunu savunarak bu tür ilişkilerin varlığını tamamen reddetmiştir. Diğerleri ise tümel nedenselliğin veya etkinin bağımsız bir varlığı olmadığını, bunların yalnızca tikel nedensel ilişkilerin genellemeleri olduğunu ileri sürebilir. Ayrıca bu ilişkilerin olasılıklar, düzenlilikler, karşıolgusallar veya mekanizmalar gibi daha temel unsurlara indirgenip indirgenemeyeceği konusunda da ciddi görüş ayrılıkları mevcuttur. Yaygın bir görüşe göre, tikel nedenler ve sonuçlar olaylardır (Davidson 1963, 1967; Ki...